جعفر راثى
چهره بیرجندی
از مشاهیر مرتبط با بیرجند
دکتر جعفر راثی؛ دانشمند علوم کشاورزی، چهره ماندگار آموزش عالی و نخستین رئیس دانشگاه ارومیه
دکتر جعفر راثی در سال ۱۲۹۱ خورشیدی (برخی منابع ۱۲۹۲) در روستای چهکندوک بیرجند متولد شد. او در سال ۱۲۹۸ تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان تاریخی شوکتی بیرجند آغاز کرد؛ دورانی که خود در خاطراتش از آن یاد کرده و ثبت نموده که در آن زمان مدرسه پسرانه شوکتی حدود ۳۰۰ دانش‌آموز ۶ تا ۱۸ ساله و مدرسه دوشیزگان شوکتیه حدود ۸۰ دختر نوآموز داشته است. او در سال ۱۳۱۲ دوره دبیرستان را در مدرسه شوکتی به پایان رساند و سپس وارد دانشکده کشاورزی کرج (دانشگاه تهران) شد و در سال ۱۳۱۶ (فراغت رسمی ۱۳۱۷) دانشنامه کارشناسی کشاورزی را دریافت کرد. پس از پایان خدمت نظام‌وظیفه، در سال ۱۳۱۹ در وزارت فلاحت آن روزگار در آزمایشگاه تجربی چغندر قند مشغول به کار شد و بدین ترتیب گام در مسیر پژوهش‌های کاربردی کشاورزی نهاد.
علاقه به فراگیری علوم روز، او را راهی ایالات متحده آمریکا ساخت. راثی در سال ۱۳۳۴ (۱۹۵۵ میلادی) موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه نامدار کرنل (Cornell University) شد و سپس در سال ۱۳۴۵ (۱۹۶۶ میلادی) درجه دکتری تخصصی خود را از دانشگاه ایالتی یوتا (Utah State University) دریافت نمود. او پس از بازگشت به میهن، با اندوخته‌ای گران‌بها از دانش بین‌المللی، مدیریت‌های دانشگاهی مهمی را بر عهده گرفت؛ از جمله در سال ۱۳۴۷ ریاست دانشکده کشاورزی و دامپروری وقت ارومیه را متقبل شد و با همت و پیگیری‌های مداوم خود توانست این مجموعه آموزشی را توسعه بخشد، تا آنجا که در سال ۱۳۵۴ این مرکز به «دانشگاه ارومیه» ارتقا یافت و دکتر راثی رسماً به عنوان بنیان‌گذار و نخستین رئیس دانشگاه ارومیه منصوب گردید.
دکتر راثی در سال ۱۳۵۹ به هیئت علمی دانشگاه ایلینویز آمریکا (University of Illinois) پیوست و به عنوان استاد و پژوهشگر به تدریس و هدایت تحقیقات علمی پرداخت. او پس از ۵ سال فعالیت مستمر آموزشی و پژوهشی در این دانشگاه برجسته آمریکایی، در سال ۱۳۶۴ بازنشسته شد. دستاوردهای پژوهشی و مقالات او در زمینه به‌نژادی، بهبود کشت محصولات زراعی و مکانیزاسیون کشاورزی، همراه با نقش کلیدی او در تأسیس زیرساخت‌های دانشگاهی، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ آموزش کشاورزی مدرن ایران به او بخشیده است.
دکتر جعفر راثی سرانجام در ۲۱ خردادماه ۱۳۸۳ در سن ۹۲ سالگی دار فانی را وداع گفت. دانشگاه بیرجند و دانشگاه ارومیه همواره از وی به عنوان استادی فرهیخته، پیشگام و مدیری تحول‌آفرین یاد می‌کنند. زندگی او روایتی الهام‌بخش از پایداری علمی و خدمت به توسعه آموزش عالی کشور است؛ مسیری درخشان که از روستای چهکندوک و نیمکت‌های مدرسه شوکتی بیرجند آغاز شد و نام او را در زمره مفاخر ملی و بنیان‌گذاران ماندگار دانشگاهی در ایران ثبت کرد.
Dr. Jafar Rassi: Agricultural Scientist and Founding President of Urmia University
Dr. Jafar Rassi was born in 1912 in the village of Chehkanduk, near Birjand, Iran. He entered the historic Shokati Elementary School in Birjand in 1919 and graduated from Shokati High School in 1933. Pursuing higher education in agronomy, he earned his bachelor’s degree from the Karaj Faculty of Agriculture (University of Tehran) in 1937. After completing his national military service, he began his professional career in 1940 at the Sugar Beet Experimental Laboratory of the Ministry of Agriculture. He later pursued advanced graduate studies in the United States, earning a Master’s degree from Cornell University in 1955 and a Ph.D. from Utah State University in 1966.
Upon returning to Iran, Dr. Rassi made enduring contributions to higher education administration. In 1968, he became Dean of the College of Agriculture and Animal Husbandry in Urmia, leading its institutional development until it was officially elevated to Urmia University in 1975, where he served as its founding first president. In 1980, he joined the faculty of the University of Illinois, engaging in teaching and agricultural research until retiring in 1985. He passed away on June 10, 2004 (21 Khordad 1383). His life represents a milestone in Iranian higher education and agricultural science, bridging his foundational roots in Birjand with the establishment and stewardship of major academic institutions.