محمدرضا راشد محصل
چهره بیرجندی
از مشاهیر مرتبط با بیرجند
دکتر محمدرضا راشد محصل؛ ادیب فرزانه، شاهنامه‌پژوه برجسته و استاد پیشکسوت دانشگاه
دکتر محمدرضا راشد محصل در خردادماه سال ۱۳۱۵ خورشیدی در روستای افضل‌آباد، از توابع بخش خوسف شهرستان بیرجند، در خانواده‌ای اهل علم و تقوا متولد شد. او از فرزندان خاندان بافضیلت راشد محصل بود که برادرانش (دکتر محمدعلی، دکتر محمدتقی، دکتر محمدحسن و دکتر جلیل) جملگی از چهره‌های نامدار دانشگاهی ایران به شمار می‌روند. راشد محصل تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در بیرجند گذراند و در سال ۱۳۳۳ به کسوت خدمت در وزارت فرهنگ درآمد و سال‌ها به تدریس در مدارس پرداخت. عشق بی‌پایان به ادبیات کهن او را به سوی تحصیلات عالی رهنمون کرد؛ وی مدارج کارشناسی و کارشناسی ارشد را با موفقیت سپری نمود و سرانجام در سال ۱۳۵۳ به اخذ مدرک دکتری تخصصی زبان و ادبیات فارسی نائل آمد.
دکتر راشد محصل تدریس دانشگاهی را ابتدا با عضویت در هیئت علمی دانشگاه جندی‌شاپور اهواز (شهید چمران) آغاز کرد و سپس در دانشگاه تبریز، دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه بیرجند به آموزش دانشجویان همت گماشت. یکی از نقاط عطف کارنامه او، حضور مستمر و نزدیک به ۲۵ سال تدریس در دانشگاه بیرجند بود؛ به گونه‌ای که نسلی بزرگ از دبیران، پژوهشگران و استادان ادبیات این دیار، شاگرد مستقیم یا شاگردِ شاگردان او محسوب می‌شوند. وی همچنین با فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شورای کتاب کودک، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (قاموس) و مرکز خراسان‌شناسی همکاری علمی داشت و از اعضای هسته اصلی قطب علمی فردوسی‌شناسی در دانشگاه فردوسی و عضو هیئت مدیره فرهنگسرای فردوسی مشهد به شمار می‌رفت.
از دستاوردهای علمی و تألیفات مرجع دکتر راشد محصل می‌توان به کتاب‌های ارزشمندی چون «پرتوهایی از قرآن و حدیث در ادب فارسی»، «گزیده حدیقه سنایی با شرح و توضیح»، «نشانه‌شناسی ادبی در کاربرد قرآن و حدیث»، «تاریخ فرهنگ و آموزش نوین در بیرجند»، «آذرخش دیرپای سهروردی»، «شاهنامه جلوه‌گاه روح ملی»، «فرهنگ خرد در شاهنامه»، «داستان گشتاسب در دو نگاه» و «نام‌شناخت توصیفی منظومه‌های دینی فارسی» اشاره نمود. او علاوه بر انتشار بیش از ۸۰ مقاله پژوهشی در حوزه حماسه‌پژوهی و عرفان اسلامی و حضور در ده‌ها همایش ملی، بر تدوین و انتشار سه اثر ماندگار «شاهنامه‌پژوهی»، «خیام‌شناخت» و «عطارشناخت» نظارت داشت.
دکتر محمدرضا راشد محصل تجسم عینی «دانش و آزادگی» بود؛ استادی بااخلاق و بلندنظر که پاداش‌های علمی خود را صرف خرید کتاب برای دانشجویان نیازمند و تجهیز کتابخانه‌ها می‌کرد. این پژوهشگر برجسته پس از عمری خدمت صادقانه به فرهنگ و ادب ایران، در ۱۹ مهرماه ۱۴۰۲ در سن ۸۷ سالگی در مشهد درگذشت و در جوار آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در مقبرةالشعراء شهر تاریخی توس به خاک سپرده شد. زندگی او روایتی شکوهمند از پاسداری از هویت ملی و حکمت پارسی است؛ راهی روشن که از روستای افضل‌آباد خوسف آغاز شد و نام او را در تالار مفاخر جاودانه ادب فارسی به ثبت رساند.
Dr. Mohammad Reza Rashed Mohassel: Scholar of Persian Literature and Ferdowsi Studies
Dr. Mohammad Reza Rashed Mohassel was born in June 1936 in the village of Afzalabad, near Khusf in the Birjand region, Iran, into a distinguished family of scholars and clerics (brother to prominent academics of the Rashed Mohassel lineage). After completing his foundational education in Birjand, he joined the Ministry of Culture in 1954 as an educator. Driven by deep commitment to classical Iranian letters, he advanced through higher education, earning his doctorate in Persian Language and Literature in 1974.
His academic career began as a faculty member at Shahid Chamran University of Ahvaz, subsequently expanding to the University of Tabriz, Ferdowsi University of Mashhad, and the University of Birjand. He dedicated nearly 25 years to university instruction in Birjand, mentoring generations of regional literary scholars and educators. A central figure in the Center of Excellence for Ferdowsi Studies and the Ferdowsi Cultural Center, he collaborated extensively with the Academy of Persian Language and Literature, the Children's Book Council, and the Great Islamic Encyclopedia.
His scholarly legacy encompasses foundational monographs, including Manifestations of the Quran and Hadith in Persian Literature, The Cultural History of Modern Education in Birjand, Wisdom in the Shahnameh, The Long-Lasting Thunderbolt of Suhrawardi, and critical commentaries on Sanai's Hadiqah. In addition to authoring more than 80 research papers, he supervised seminal academic compendiums on Ferdowsi, Khayyam, and Attar. Renowned for his intellectual integrity, humility, and dedication to students, he passed away on October 11, 2023, and was laid to rest at the Mausoleum of Poets in Toos near the Tomb of Ferdowsi, concluding a lifetime of service originating from Birjand.